BM raporu: İran, idam cezalarını 'sindirme aracı' olarak kullanıyor

Birleşmiş Milletler (BM) pazartesi günü yaptığı açıklamada, 2025 yılında dünya genelinde idam cezalarındaki artışı kınarken, İran'ın idamları "sindirme aracı olarak" kullandığını belirtti.

BM İnsan Hakları Şefi Volker Türk yaptığı açıklamada, İslam Cumhuriyeti'nin geçen yıl bin 500 kişiyi idam ettiğini bildirdi.

Türk, "İdamların ölçeği ve hızı, idam cezasının etnik azınlıklar ve göçmenler üzerinde orantısız etkiye sahip bir devlet sindirme aracı olarak sistematik bir şekilde kullanıldığını gösteriyor," uyarısında bulundu.

Türk, insan hakları gruplarına göre Çin’den sonra dünyanın en çok infaz gerçekleştiren ülkesi olan İran’daki idamların artışının, geçen yıl dünya genelinde idam cezası uygulamalarında “endişe verici bir yükselişe” yol açtığını söyledi.

Genel küresel eğilim idam cezasının evrensel olarak kaldırılması yönünde ilerlemeye devam ederken, İran, Suudi Arabistan ve ABD gibi bazı ülkelerde infaz sayılarının arttığı gözlemlendi.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, Cenevre'de düzenlenen bir basın toplantısında konuşuyor, 12 Şubat 2025. AP Photo

Türk, bu infazların büyük bölümünün “uluslararası hukukun öngördüğü ‘en ciddi suçlar’ eşiğini karşılamayan suçlar” nedeniyle gerçekleştirildiğini belirtti. Ayrıca, “çocuk yaşta işlenen suçlardan hüküm giyen kişilerin idam edilmeye devam edilmesini” ve infazlardaki gizliliğin sürmesini eleştirdi.

Keskin artışta, özellikle kasten öldürme içermeyen uyuşturucuyla ilgili suçlar nedeniyle infaz edilenlerin sayısındaki yükselişin etkili olduğu belirtildi.

Türk, “Bu uygulamalar sadece uluslararası hukukla bağdaşmamakla kalmıyor, aynı zamanda suçu caydırma konusunda da etkisiz kalıyor,” dedi.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi’ne göre, İran’da 2025 yılında gerçekleştirilen idamların en az yüzde 47’si uyuşturucu suçlarıyla bağlantılıydı.

Bu oran Suudi Arabistan’da daha da yüksekti. Geçen yıl idam edildiği bildirilen 356 kişinin yüzde 78’i, uyuşturucuyla ilgili suçlardan hüküm giymişti.

Türk, “Suudi Arabistan’da idam edilenler arasında en az iki kişinin çocuk yaşta işlenen suçlardan hüküm giydiği bildiriliyor. Bu durum, özellikle çocuk hakları açısından ciddi soru işaretleri yaratıyor,” dedi.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi, Amerika Birleşik Devletleri’nde 2025 yılında 47 infaz gerçekleştirildiğini ve bunun son 16 yılın en yüksek sayısı olduğunu belirtti. Raporda ayrıca, ABD’de infazlarda gazla boğma yönteminin yeniden kullanılmaya başlanmasının “işkence ya da zalimane cezalandırma” konusunda ciddi endişelere yol açtığı vurgulandı.