Azerbaycan, Almanya ile ilişkilerini petrol ve gazın ötesine taşıdı

Azerbaycan ile Almanya arasındaki ilişkiler enerji boyutunun ötesine taşınıyor; Avrupa, tedarik zincirlerini Rusya’dan bağımsızlaştırmaya çalışırken iki ülke sanayi ve lojistik alanlarında ilişkilerini derinleştiriyor.

"Azerbaycan, Almanya nezdinde artık yalnızca bir enerji tedarikçisi olarak görülmekten yavaş yavaş çıkıyor ve giderek yeni Avrasya sanayi ve lojistik mimarisinin bir parçası hâline geliyor" dedi CASPIA Analiz Merkezi direktörü Orkhan Yolçuyev.

Yolçuyev’e göre, iki ülke arasındaki ticaret hacmi Almanya’nın sanayi ekipmanları, makineler ve ulaşım sistemleri ihracatının etkisiyle 2025’te yaklaşık 1,7 milyar avroya ulaştı.

Bugün Azerbaycan’da üretim, inşaat, lojistik ve enerji gibi alanlarda faaliyet gösteren 250’den fazla Alman şirketi bulunuyor.

Azerbaycan’ın 2026’nın başından itibaren Almanya ve Avusturya’ya doğrudan gaz sevkiyatına başlamasıyla bu dönüşüm hız kazandı. Bu adım, Moskova’nın Ukrayna’ya yönelik topyekûn işgalinin ardından Avrupa’nın Rus enerjisine bağımlılığı azaltma çabasının bir parçası.

Enerjinin ötesinde

Yolçuyev, asıl değişimin ticaret rakamlarında değil, bu rakamların neyi ifade ettiğinde yattığını söylüyor.

"[Bu rakamlar] ikili ilişkilerin daha üst düzey bir sanayi işbirliğine doğru evrildiğini gösteriyor" diyen Yolçuyev, Almanya’nın yeni ihracat pazarlarına ve daha dayanıklı tedarik ağlarına duyduğu ihtiyaca dikkat çekti.

Halihazırda Azerbaycan’da faaliyet gösteren Alman şirketleri, özellikle mühendislik, ulaşım, yenilenebilir enerji ve ileri imalat alanlarında, yakında ülkenin yeniden imar programlarına ve genişleyen sanayi bölgelerine daha fazla dahil olabilir.

Bu dönüşümün önemli kısmı, Çin ile Orta Asya’yı Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlayan Orta Koridor ulaştırma hattı üzerinden işliyor.

Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı, Avrupa şirketleri tedarik zincirlerini kesintilere karşı koruyacak alternatifler ararken bu güzergaha yeni bir aciliyet kazandırdı.

Azerbaycan, deniz ve demiryolu bağlantılarının kıtalararası güzergah için giderek daha kritik hâle geldiği bu hattın lojistik merkezinde yer alıyor.

Yolçuyev’e göre koridorun asıl değeri, taşıdığı yükün hacminden ziyade niteliğinde yatıyor.

"Otomotiv parçaları, sanayi makineleri, elektrikli ekipman, elektronik veya kimyasal ürünler gibi yüksek katma değerli malların payı ne kadar artarsa, güzergahın ekonomik verimliliği de o kadar yükselir" diyen Yolçuyev, Bakü Limanı’nın genişlemesi ile Alat Serbest Ekonomik Bölgesi’nin, yeni imalat ve lojistik yatırımlarını tetikleyen başlıca unsurlar olduğuna işaret etti.

Enerji hâlâ merkezde

İşbirliğinin kapsamı genişlese de enerji hâlâ merkezde yer alıyor. Azerbaycan kendini güvenilir bir gaz tedarikçisi olarak konumlandırdı ve 2026’nın başından bu yana Almanya ile Avusturya’ya doğrudan gaz gönderiyor.

Avrupa ve Amerikan Çalışmaları Araştırma Enstitüsü’nde misafir araştırmacı olan Farid Şukurklu, Rusya’nın işgalinin bir dönüm noktası olduğunu söyledi.

"Geleneksel olarak Azerbaycan ile Almanya arasındaki ekonomik ilişkiler, ağır makine, otomotiv ve ilaç sanayisi gibi sınırlı sayıda sektöre yoğunlaşıyordu" dedi.

"Ancak Rusya’nın Ukrayna’yı topyekûn işgali, bu ikili ekonomik ilişkiyi kökten yeniden şekillendirdi."

Şukurklu’ya göre, Azerbaycan’ın Almanya’ya ilk ham petrol sevkiyatından sonraki beş ay içinde ülke, yaklaşık 210,9 milyon dolar (196 milyon avro) değerinde 360 bin 300 ton ham petrol ve petrol ürünü ihraç etti.

Şukurklu, Azerbaycan’ın zamanla Almanya ve diğer Avrupa pazarlarına giden Kazak petrolü ile Türkmen gazı için bir transit güzergah hâline gelebileceğine inanıyor.

Almanya’nın Rus gazına geçmişteki bağımlılığı düşünüldüğünde, ülkenin yön değiştirmesinin ayrı bir önemi var. Trans Adriyatik Boru Hattı üzerinden Azerbaycan gazının en büyük Avrupalı alıcısı hâlen İtalya, ancak Almanya da artık aynı yönde ilerliyor.

Almanya’nın Mainz-Bingen bölgesindeki kolektif belediye yapısı Verbandsgemeinde Sprendlingen-Gensingen’in belediye başkanı Manfred Scherer, Azerbaycan’ın mevcut enerji bakanı Parviz Şahbazov’la, onun Almanya büyükelçiliği döneminde tanıştığını anımsadı.

"Almanya ile Azerbaycan arasındaki ekonomik ilişkiler son yıllarda olumlu yönde gelişti. İşbirliğini daha da güçlendirmek için ciddi bir potansiyel var" dedi Scherer.

"Azerbaycan’ın Almanya büyükelçisi olduğu dönemde, bugünün enerji bakanı Parviz Şahbazov’un belediyemizi ziyaretine dair çok güzel anılarım var" diye devam etti.

"O dönemde, belediyeler arası ortaklık yoluyla ilişkilerimizi nasıl derinleştirebileceğimizi ve bölgelerimiz arasındaki işbirliğini nasıl güçlendirebileceğimizi konuştuk."

Avrupa’da daha geniş bir yön değişikliği

Almanya’nın yön değiştirmesi, Güney Kafkasya ve Orta Asya’ya yönelik daha geniş bir Avrupa açılımının parçası; bu açılım, kısmen enerji çeşitliliğini ve bölgesel bağlantısallığı artırma potansiyeli taşıyan Ermenistan-Azerbaycan barış sürecini destekleme amacı da güdüyor.

Üst düzey ziyaretler peş peşe geliyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Azerbaycan ile ortaklığın "Avrupa Birliği için büyük önem taşıdığını" ve "gerçek bir ivme kazandığını" söyledi.

Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, AB’nin bölgeye yeniden angajmanını derinleştirmeye yönelik görüşmeler için Bakü’ye giderken, AB dış politika şefi Kaja Kallas da mayıs ayında Azerbaycan’ı ziyaret etti.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile Slovakya Cumhurbaşkanı Peter Pellegrini de Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’le üst düzey görüşmeler gerçekleştirdi.