Avrupalıların emeklilik yatırımı: İyi bir emekli aylığı için ne kadar ek tasarruf gerekiyor?

OECD’nin Emeklilik Görünümü 2026 raporuna göre incelenen 30 Avrupa ülkesinin 22’sinde zorunlu emeklilik sistemlerinden beklenen gelir, kuruluşun ortalama ücretli çalışanlar için kullandığı hedefin altında kalıyor.

OECD, çalışma hayatı boyunca ortalama ücret kazanan bir kişinin emekli olduğunda son brüt gelirinin yüzde 70’ine ulaşabilmesi için ne kadar ek tasarruf yapması gerektiğini hesapladı. Buradaki yüzde 70, herkes için geçerli bir emeklilik standardı değil; ülkeleri karşılaştırmak amacıyla kullanılan bir hedef.

Gelire oranla en büyük açık yüzde 20,7 ile Litvanya’da. Aylık tutar bakımından ise en yüksek tahmini ek katkı, ortalama ücret alan erkek çalışanlar için 1.000 euronun (56.000 TL) üzerinde olan İsviçre’de.

OECD’nin “katkı açığı” dediği oran, çalışanların zorunlu emeklilik katkılarına ek olarak gönüllü bir emeklilik planına yatırması gereken gelir payını gösteriyor.

OECD politika analisti Stéphanie Payet, emeklilikte ne kadar gelire ihtiyaç duyulacağının kişinin harcama beklentilerine de bağlı olduğunu söyledi.

Euronews Business’a konuşan Payet, “Herkes için geçerli tek bir emeklilik geliri hedefi yok. Hedef gelir ikame oranları yerine, emeklilikte belirli yaşam biçimlerini sürdürmek için gereken harcama düzeyleri de esas alınabilir” dedi.

Ortalama ücretli erkek çalışanlar için hesaplanan katkı açığı Türkiye’de yüzde 0,4, Litvanya’da yüzde 20,7. Kadınlar için oranlar çoğu ülkede benzer düzeyde olsa da Polonya’da kadınların katkı açığı erkeklerinkinden 8,6, Macaristan’da ise 2,9 yüzde puan daha yüksek.

Açık birçok ülkede çift haneli: İrlanda’da yüzde 19,4, Polonya’da yüzde 17,3, Hırvatistan’da yüzde 15,7, Slovenya’da yüzde 12,5, Letonya’da yüzde 12,3, Estonya’da yüzde 12,2, İsviçre’de yüzde 12,1, Almanya’da yüzde 11,1, Belçika’da yüzde 10,7 ve İzlanda’da yüzde 10.

Leeds Üniversitesi’nden Profesör Iain Clacher, “Açığın büyük olduğu yerlerde insanlar çoğu zaman yeterince tasarruf etmemiş oluyor. Bu nedenle emeklilikte iyi bir yaşam standardını sürdürecek gelire sahip olamayabilirler” dedi.

Diğer büyük ekonomiler arasında katkı açığı Birleşik Krallık’ta yüzde 9,1, Fransa’da yüzde 6,2. Bulgaristan’da yüzde 4,4, Slovakya’da yüzde 3,9 ve İsveç’te yüzde 2,2 olan oran, pozitif açık bulunan ülkeler arasında en düşük düzey olan yüzde 0,4’e Türkiye’de geriliyor.

Avusturya, Danimarka, Yunanistan, İtalya, Lüksemburg, Hollanda, Portekiz ve İspanya’da ise zorunlu emeklilik sistemlerinin, ortalama ücret alan erkek çalışanlar için OECD’nin yüzde 70’lik hedefine ulaşması bekleniyor.

Çalışanların ayda ne kadar ek tasarruf yapması gerekiyor?

Euronews Business, OECD’nin katkı oranlarını ülkelerin 2025’teki ortalama brüt ücretlerine uyguladı. Aynı gelir yüzdesi, ücret düzeyine göre çok farklı aylık tutarlara karşılık geliyor.

Ortalama brüt ücret üzerinden hesaplandığında erkek çalışanların ihtiyaç duyacağı tahmini ek katkı, Türkiye’de ayda yaklaşık 5 eurodan (280 TL) İsviçre’de 1.084 euroya (60.704 TL) kadar çıkıyor.

Aylık tutar İrlanda’da 974 euro (54.544 TL), İzlanda’da 716 euro (40.096 TL), Almanya’da 617 euro (34.552 TL), Belçika’da 556 euro (31.136 TL) ve Norveç’te 532 euro (29.792 TL) ile 500 euronun (28.000 TL) üzerinde.

OECD’nin hedefine ulaşmak için ortalama ücret alan bir erkeğin Birleşik Krallık’ta ayda yaklaşık 494 euro (27.664 TL), Fransa’da 238 euro (13.328 TL), Slovakya’da 64 euro (3.584 TL), Bulgaristan’da 68 euro (3.808 TL), İsveç’te 91 euro (5.096 TL), Romanya’da 111 euro (6.216 TL), Macaristan’da 129 euro (7.224 TL) ve Polonya’da 360 euro (20.160 TL) ek tasarruf yapması gerekiyor.

Ücretlerin düşük olduğu ülkelerde küçük görünen aylık tutarlar da çalışanlar için yük oluşturabiliyor. 2025’te ortalama aylık brüt ücret Türkiye’de 1.549 euro (86.744 TL), İsviçre’de 8.957 euroydu (501.592 TL).

Almanya’da 5.558 euro (311.248 TL), Birleşik Krallık’ta 5.445 euro (304.920 TL), İsveç’te 4.195 euro (234.920 TL), Fransa’da 3.830 euro (214.480 TL), Polonya’da 2.078 euro (116.368 TL) ve Macaristan’da 1.772 euro (99.232 TL) olarak hesaplandı.

Bu ücretler üzerinden yüzde 70’lik hedef, Türkiye’de ayda yaklaşık 1.084 euro (60.704 TL), İsviçre’de ise 6.270 euro (351.120 TL) brüt emeklilik gelirine karşılık geliyor.

Katkı açıkları neden farklı?

Payet’e göre ülkeler arasındaki fark, çalışanların zorunlu emeklilik sisteminden ne kadar gelir bekleyebildiğiyle doğrudan bağlantılı. “Gelir ikame oranı”, emekli aylığının kişinin emeklilik öncesi kazancına oranını ifade ediyor.

Payet, “Zorunlu emeklilik sisteminin sağladığı gelir ikame oranı ne kadar düşükse hedefe ulaşmak için gönüllü olarak o kadar fazla katkı yapmanız gerekir” dedi.

Southampton Üniversitesi’nden Profesör Traute Meyer, Polonya’daki büyük katkı açığını ülkenin devlet sosyalizminden piyasa ekonomisine geçişinin ardından kamu emeklilik gelirlerinde yapılan kesintilerle ilişkilendirdi. İrlanda’daki açığı, ülkenin geleneksel olarak düşük zorunlu emeklilik gelirleri sağlamasıyla açıkladı.

İsveç’te açığın daha küçük olmasında ise sosyal demokrat politikalarla şekillenen güçlü kamusal emeklilik düzenlemelerine işaret etti.

Meyer, “Düşük açık, yalnızca kayıtlı çalışanların korunduğu ve birçok kişinin zorunlu sistemin dışında kaldığı anlamına da gelebilir. Türkiye bunun bir örneği” dedi.

Emekli aylığının satın alma gücü

Tallinn Üniversitesi’nden Profesör Lauri Leppik, Türkiye gibi ülkelerde katkı açığının küçük olmasının, zorunlu emeklilik gelirinin neleri satın almaya yeteceği konusunda tek başına fazla şey söylemediğini belirtti.

Clacher da “Katkı açığı tek başına net bir tablo sunmaz. Emeklilikte paranın satın alma gücü de önemli” dedi.

Emeklilik gelirleri Avrupa genelinde büyük farklılık gösteriyor. Eurostat’a göre AB’de 2023 yılında yaşlılık aylıkları için yararlanıcı başına yapılan harcama ayda ortalama yaklaşık 1.440 euroydu (80.640 TL).

Bu veri, daha kısa süre çalışmış kişiler dahil hâlihazırda emekli aylığı alanları kapsıyor. OECD’nin hesabı ise bugün iş hayatına girip tam bir çalışma hayatını tamamlayacak kişiler için hazırlanmış bir projeksiyon.

Emeklilikte yoksulluk riski

Emeklilikte yoksulluk riskine dikkat çeken Meyer, “Araştırmalar, özellikle düşük gelirli kişilerde gönüllü emeklilik tasarrufunun yetersiz kaldığını tutarlı biçimde gösteriyor. İnsanlar gelecekteki ihtiyaçlarını olduğundan küçük görüyor, bugünkü harcamalarına öncelik veriyor, özel sistemlere güvenmiyor veya tasarruf edecek imkânı bulamıyor,” dedi.

Çalışanlar emekli olana kadar ne değişebilir?

Katkı açığı geleceğe yönelik bir ölçü. Bugün emekli olan kişilerin gelir durumunu göstermiyor. Payet, hesaplamanın bugün iş gücüne katılan çalışanların ileride elde etmesi beklenen emeklilik gelirine dayandığını ve emeklilik sistemi kurallarının onlar emekli olana kadar değişmeyeceğinin varsayıldığını söyledi.

Projeksiyonlar, emeklilik yaşındaki planlı artışlar dahil hâlihazırda yasalaşmış değişiklikleri içeriyor. Varşova Ekonomi Okulu’ndan Profesör Marek Góra’ya göre ileride yapılacak başka değişiklikler, çalışanların ne kadar tasarruf etmesi gerektiğini etkileyebilir. Emeklilik yaşının yükselmesi ek tasarruf ihtiyacını azaltabilirken emekli aylığının çalışma ücretine oranının düşmesi bu ihtiyacı artırabilir.

Góra, “Bu nedenle gönüllü ek emeklilik tasarrufuna gerçekte ne kadar ihtiyaç duyulacağı, tahminlerin gösterdiğinden daha belirsiz” dedi.

Katkı açığı nasıl hesaplanıyor?

Payet, zorunlu emeklilik gelirinin çalışma hayatındaki ücretin yüzde 50’sini karşılamasının beklendiği ortalama ücretli bir çalışanı örnek verdi. Bu örnekte kişi, 22 yaşından emekliliğe kadar kazancının yaklaşık yüzde 9’unu bireysel bir emeklilik planına yatırırsa yüzde 70’lik hedefe ulaşmak için gereken 20 yüzde puanlık farkı kapatabiliyor.

Emekliliğinden hemen önce ayda brüt 3.000 euro (168.000 TL) kazanan bir çalışan için yüzde 70’lik hedef, aylık 2.100 euro (117.600 TL) brüt emeklilik geliri demek. Zorunlu sistemden alacağı aylık 1.500 euro (84.000 TL) olursa aradaki fark 600 euro (33.600 TL).

3.000 euronun yüzde 9’u ayda 270 euro (15.120 TL). Çalışan tüm kariyeri boyunca kazancının aynı oranını biriktireceği için daha az kazandığı yıllarda euro cinsinden yatıracağı tutar da daha düşük olacak. Payet’in örneğindeki varsayımlar altında, bu katkılar ve yatırım getirileri emeklilikte aylık 600 euroluk (33.600 TL) ek geliri sağlayacak.