Avrupa kritik madenler için Orta Asya’ya yöneliyor: Kazakistan ve Özbekistan yerel işleme istiyor

Avrupa'nın kritik madenlere yönelik talebi, Orta Asyalı üreticilerle madencilik ve işleme alanındaki yatırımlar üzerine görüşmeleri tetikliyor. Avrupa sanayileri alternatif tedarik kaynakları ararken, Kazakistan ve Özbekistan gibi ülkeler, kendi üretim kapasitelerini geliştirmek için yabancı yatırım ve teknoloji istiyor.

Bu farklı öncelikler, Taşkent'te düzenlenen Uluslararası Madencilik ve Metaller Forumu'nda ele alındı; burada sektör temsilcileri ticari işbirliği imkanlarını inceledi.

Brüksel Enerji Kulübü'nün kurucusu, enerji uzmanlarını, politika yapıcıları ve sektör temsilcilerini bir araya getiren bağımsız kar amacı gütmeyen kuruluşun başındaki Marat Terterov, "Brüksel sadece anlaşmalar beklemiyor. Özbekistan, Kazakistan gibi ülkelerle en geniş anlamıyla net yatırım ortaklıklarının geliştirilmesini bekliyor" dedi.

Brüksel Enerji Kulübü kurucusu Marat Terterov Euronews

Terterov ayrıca maden işleme, sanayi tedarik zincirleri ve Orta Asya'yı Avrupa pazarlarına bağlayan Orta Koridor dahil olmak üzere ulaşım altyapısına yatırım yapılması gerektiğine dikkat çekti.

Avrupa'nın alternatif tedarikçiler arayışı

AB, ekonomik önemleri ve tedarik riskleri nedeniyle lityum ve tungsten gibi malzemeleri kritik olarak tanımlıyor.

Almanya, kaynaklarını çeşitlendirmek isteyen Avrupa ekonomileri arasında yer alıyor.

Almanya'nın Özbekistan büyükelçisi Matthias Vollert, Euronews'e "Almanya'da çok sayıda kritik madene ihtiyacımız var çünkü yenilenebilir enerjilere yatırım yapıyoruz, elektrikli otomobillere yatırım yapıyoruz, yüksek teknolojiye yatırım yapıyoruz" dedi.

29 Eylül'de yayımlanan ortak deklarasyonda, Almanya ve Kazakistan, sanayi işbirliği, maden çıkarma ve işleme ile Kazakistan'da daha yüksek katma değerli malların üretiminin artırılmasını kapsayan 2026-2028 yol haritasını benimsedi.

Alman şirketi HMS Bergbau AG, ayrıca Kazakistan'ın doğusunda bir lityum çıkarma ve işleme projesi yürütüyor. Ticari açıdan elverişli rezervlerin doğrulanmasına bağlı olarak, potansiyel yatırım 500 milyon dolara (yaklaşık 449 milyon euro) ulaşabilir. Proje hâlen arama ve geliştirme aşamasında.

Özbekistan maden işlemeden daha fazla değer elde etmeyi hedefliyor

Özbekistan benzer bir sanayi yaklaşımı izleyerek, ağırlıklı olarak ham madde ve konsantre ihracatına dayanmak yerine madenlerin yurt içinde işlenmesini geliştirmeye çalışıyor.

Özbekistan Teknolojik Metaller Kompleksi (TMK), ülkenin maden işleme sanayisini geliştirmek için 2024'te kurulan devlet sahipli bir sanayi şirketi. Tungsten ve molibden gibi malzemelerle çalışıyor; tungsten oksit ve karbürün yanı sıra molibden çubuk ve briket gibi sanayi ürünleri üretiyor.

TMK'nın Küresel Entegrasyon Özel Temsilcisi Timur Khikmatullaev, "Ana neden değer yaratmak. Yani her adımda, her aşamada değeri biz yaratıyor ve sonra ihraç ediyoruz" dedi.

Khikmatullaev'e göre Almanya şirketin ilk ihracat pazarıydı. TMK, Belçika, Hollanda, Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Güney Kore ve Japonya'ya da ihracat yaptığını bildiriyor.

Ticari ticaret-veri platformu 52wmb tarafından yayımlanan sevkiyat kayıtlarına göre TMK, Ağustos 2026'da Belçika ve Hollanda'ya molibden ürünleri, ayrıca Hollanda'ya tungsten oksit ihraç etti.

Avrupa teknolojisi ve finansmanı

Mevcut ihracatlarının yanı sıra TMK, Özbekistan içinde üretimi genişletmek için yatırım ve üretim uzmanlığı arıyor.

Eylül ayında şirket, yaklaşık 20 Alman şirketi ile uluslararası finans kuruluşlarının temsilcilerini bir araya getiren bir Berlin'de roadshow düzenledi.

Görüşmeler kritik maden tedariklerini, teknoloji transferini ve yeni üretim projelerine katılımı kapsadı. TMK, şirketin verdiği bilgiye göre toplam tahmini değeri 4,2 milyar dolar (yaklaşık 3,77 milyar euro) olan 140'tan fazla önerilen yatırım projesi portföyü sundu.

16 Ekim'de TMK ile Fransa'nın Société Générale bankası, ihraç öncesi finansmana ilişkin ön koşul belgesi imzaladı.

Bu görüşmeler, üretim kapasitesini ve ihracat operasyonlarını desteklemek amacıyla 50 milyon euro tutarında finansman sağlanmasını öngören ve Haziran ayında imzalanan bir yetkilendirme anlaşmasını takip ediyor. Nihai kredi sözleşmesi henüz duyurulmadı.

Avrupa ötesinde uluslararası madencilik ortaklıkları

Özbekistan'ın madencilik sektöründeki iş birliği, Avrupalı yatırımcıların ötesine de uzanıyor.

Azerbaycan'ın devlet madencilik şirketi AzerGold, Ekim ayında Özbekistan'da ilk yurtdışı iştirakini kurdu. Şirket, Kaşkaderya bölgesindeki Akba altın yatağında 18 aylık bir arama programına başlamak için izin almaya çalışıyor.

AzerGold Özbekistan Genel Müdürü İlyas İsmayilli, Euronews'e "Sonuçlar olumlu olacaksa, ortak girişim kurmayı ve ardından yatağı geliştirmeyi planlıyoruz" dedi.

Ayrıca AzerGold, Navoi bölgesinde altın ve nadir toprak elementlerini aramak için Uzbekgeologorazvedka JSC ve Azerbaycan-Özbekistan Yatırım Şirketi ile üçlü bir ortak girişim kurma yönünde çalışıyor. Taraflar Temmuz'da ön anlaşma imzaladı, ancak ortak girişim henüz resmen kurulmadı.