Avrupa, ABD'nin yapay zekâ sektörünü nasıl finanse ediyor?

Avrupa'daki tasarruflar, ABD'deki yapay zekâ sektörünün büyümesine giderek daha fazla maruz kalırken, bu büyümenin finansmanına da katkı sağlıyor.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde'ın verdiği bilgilere göre, Euro Bölgesi'ndeki hanehalklarının Nvidia ve Alphabet'in de aralarında bulunduğu ABD'li teknoloji şirketlerinde yaklaşık 440 milyar euroluk yatırımı bulunuyor.

Lagarde, pazartesi günü Viyana'da yaptığı konuşmada, Avrupa'daki tasarrufların ABD'deki yapay zekâ patlamasını finanse ederken, Avrupa'nın ekonomik getirilerden benzer ölçüde pay alamama riskiyle karşı karşıya olduğunu söyledi.

Lagarde, "Şirketler başka yerlerde kuruluyor" dedi. "Geçen yıl ABD 59 önemli yapay zekâ modeli geliştirirken, Çin 35 model geliştirdi. Fransa ve Birleşik Krallık ise birer model geliştirdi."

Avrupa'nın para sıkıntısı yok. Sorun, bu paranın büyüme potansiyeline sahip şirketlere aktarılmasını sağlamak.

Avrupa Merkez Bankası'nın salı günü yayımladığı yeni analize göre, Euro Bölgesi'ndeki hanehalklarının banka mevduatları Mayıs 2026 itibarıyla yaklaşık 10 trilyon euroya ulaştı. Hanehalkları finansal varlıklarının yaklaşık üçte birini mevduatlarda tutuyor. Bu oran ABD'deki hanehalklarında yüzde 11 seviyesinde. Euro Bölgesi'ndeki hanehalklarının yaklaşık yüzde 80'inin hisse senedi, tahvil veya yatırım fonu bulunmuyor.

ECB analizinde, sınırlı kaynaklar, bilgi eksikliği, düşük güven düzeyi ve risk endişelerinin birçok Avrupalıyı yatırım yapmaktan caydırdığı belirtildi.

Euro Bölgesi'ndeki hanehalklarının yüzde 60'ından fazlası servetlerinin büyük bölümünü gayrimenkulde tutarken, yaklaşık dörtte biri ağırlıklı olarak banka mevduatlarına güveniyor. Yaklaşık yüzde 10'u emeklilik ve sigorta ürünleri üzerinden dolaylı yatırım yaparken, yalnızca yüzde 4'ü servetinin önemli bir bölümünü doğrudan finansal piyasalarda değerlendiriyor.

Avrupa’da yapay zekaya yatırım yapmak isteyenler, bunu çoğu zaman yatırım fonları ve emeklilik planları üzerinden Amerikan teknoloji şirketlerine yatırım yaparak sağlıyor.

ABD’li teknoloji şirketlerine yatırım yapmak mutlaka bir sorun mu?

BCA Research’ün Avrupa baş stratejisti Jeremie Peloso, Euronews Business’e ABD’li teknoloji şirketlerine yatırım yapmanın Avrupa hanehalkları için mutlaka sorun teşkil etmediğini söyledi. “ABD’li teknoloji şirketleri, son 10 yıldır Avrupa borsa endekslerinden daha iyi performans gösteriyor,” dedi ve uluslararası yatırımların tasarruf sahiplerinin risklerini çeşitlendirmesine yardımcı olabileceğini ekledi.

Ayrıca, zayıf bir euronun zaman zaman, avro bazlı yatırımcıların dolar cinsinden varlıklardan elde ettiği getirileri artırdığını da belirtti.

Buna karşın, ABD teknoloji sektörünün son derece yoğunlaşmış hale geldiği uyarısında bulundu; bu da yatırımcıları, çoğu aynı piyasa dinamiklerinden etkilenen nispeten küçük bir şirket grubuna bağımlı kılıyor.

Quilter Cheviot’un teknoloji araştırmaları müdürü Ben Barringer, Avrupa sermayesinin yurtdışına kaymasının nedeninin, dünyanın önde gelen birçok teknoloji şirketinin Avrupa dışında kurulup büyümesi olduğunu, bu şirketlerin daha güçlü büyüme potansiyeli ve yatırım getirisi sunduğunu söyledi.

Avrupa, ABD’deki yapay zekayı nasıl finanse ediyor?

Mevcut bir ABD teknoloji hissesini satın almak, şirkete doğrudan yeni para sağlamıyor. Ancak güçlü yatırımcı talebi, şirketin değerlemesini destekleyerek yeni hisse ihraç ederek sermaye toplamasını kolaylaştırabiliyor.

Avrupalı bireysel yatırımcılar yeni ihraç edilen hisseleri aldığında, tıpkı SpaceX’in hazirandaki halka arzına katılmalarını davet ettiği örnekte olduğu gibi, şirketin yatırıma yönlendirebileceği kaynak sağlıyorlar.

Ancak yalnızca halka arzların, yapay zeka alanındaki “hyperscaler”ların baş döndürücü yatırım hızını sürdürmesi için yeterli sermayeyi sağlaması pek mümkün değil. Bu nedenle en büyük teknoloji şirketleri, tahvil piyasası üzerinden de yoğun biçimde borçlanıyor.

AMB analizine göre, büyük “hyperscaler”ların 2028’e kadar sermaye yatırımlarına 1 trilyon doların (870 milyar euro) üzerinde harcama yapması bekleniyor. Bu tutar, veri merkezleri, ileri seviye çipler, elektrik tedariki ve ağ altyapısına yönelik harcamaları kapsıyor.

Lagarde, büyük ABD’li “hyperscaler”ların geçen yıl 100 milyar doların (87 milyar euro) üzerinde tahvil ihraç ettiğini ve artık finansal olmayan şirketler tarafından yapılan yeni avro cinsinden tahvil ihraçlarının yaklaşık onda birini oluşturduğunu söyledi.

ECB’ye göre, beş büyük ABD’li “hyperscaler”ın dolaşımda yaklaşık 40 milyar euro tutarında euro cinsinden tahvili bulunuyor. Bu tahvilleri satın alan Avrupa fonları, sigorta şirketleri ve emeklilik planları, Amerikan teknoloji şirketlerine doğrudan borç veriyor.

Bu borçlanmanın daha geniş sonuçları da olabilir. ABD’deki yoğun tahvil ihracı, küresel getirilerin yükselmesine katkıda bulunabilir; Euro Bölgesi’ndeki uzun vadeli faiz oranları ise çoğu zaman ABD faizleriyle birlikte hareket ediyor.

“Avrupa, bu patlamanın bedelinin bir kısmını kendi borçlanma maliyetleri üzerinden üstlenecek,” diyen Lagarde, “asıl soru, bununla birlikte gelen büyümeden pay alıp alamayacağıdır” ifadelerini kullandı.

Avrupa’nın yapay zeka yatırımlarındaki açığı

ECB tahminlerine göre, yapay zekanın hızlı benimsenmesi, Euro Bölgesi’nde verimliliği on yıl içinde yüzde 4’e kadar artırabilir.

Ama Avrupa, yapay zekayı geliştirmek ve çalıştırmak için gereken altyapı açısından ABD’nin çok gerisinde. Lagarde, ABD’nin küresel yapay zeka hesaplama kapasitesinin yaklaşık yüzde 75’ine ev sahipliği yaptığını, Avrupa’nın payının ise yaklaşık yüzde 5 olduğunu söyledi.

Avrupa Komisyonu, AB’de veri merkezi kapasitesine yönelik talep ile mevcut arz arasındaki farkın 2036’ya kadar 19 gigavata ulaşabileceğini öngörüyor. Bu açığın kapanmasının maliyeti 600 milyar euroya kadar çıkabilir.

AMB tahminlerine göre, Euro Bölgesi şirketlerinin yatırımlarının yaklaşık yüzde 10’unu 2026’da yapay zekaya ayırması bekleniyor; yapay zeka ile bağlantılı borçlanma ise yılın ilk çeyreğinde şirketlere sağlanan kredi artışının yaklaşık dörtte birini oluşturdu.

Avrupa’da gelecek vaat eden özel yapay zeka şirketleri var; ancak küçük yatırımcıların, borsada işlem gören Amerikan teknoloji devlerine erişimi çok daha kolay.

Peloso, “Avrupa’da sermaye kıtlığı yok, sorun bu parayı doğru kanallara yönlendirebilmekte,” dedi.

Ayrıca Avrupa’da hatırı sayılır sayıda teknoloji şirketi bulunduğunu, ancak bunların görece az bir kısmının borsada işlem gördüğünü söyledi. Bu durum, hem bireysel yatırımcılara hem de yalnızca halka açık piyasalara yatırım yapabilen fonlara, Avrupa teknoloji şirketleri arasında sınırlı bir seçenek sunuyor.

Mistral, hem Avrupa’nın potansiyelini hem de yatırım sorununu gözler önüne seriyor. Fransız yapay zeka şirketi, geçen hafta bir Avrupa teknoloji şirketi tarafından gerçekleştirilen en büyük sermaye artırımıyla 3 milyar avro topladı; ancak hisseleri halka açık olmadığı için sıradan tasarruf sahipleri bu sürece doğrudan katılamadı.

Barringer, yatırımcıları yalnızca daha fazla parayı Avrupa’daki yapay zekaya yönlendirmeye teşvik etmenin, sorunun nedenine değil, semptomlarına odaklanmak anlamına geleceğini söyledi.

“Zorluk, yalnızca mevcut sermaye eksikliği değil; daha fazla dünya çapında Avrupalı şirketin ortaya çıkıp küresel ölçekte rekabet edebilmesi için gerekli koşulları yaratmak,” diye konuştu.

Bunun için daha derin girişim sermayesi piyasaları, daha yüksek riskli işletmeleri finanse etme konusunda daha fazla isteklilik ve yeniliği desteklerken uygun denetimi de sağlayan kurallar gerekiyor.

Barringer, “Sonuçta yatırım, fırsatın peşinden gider,” diye ekledi.

Avrupa, tasarruflarının daha büyük bir kısmını yeniden yönlendirebilir mi?

AB’nin başlıca yanıtı, Tasarruf ve Yatırım Birliği. Amaç, hanehalklarının yatırım yapmasını ve Avrupa şirketlerinin ulusal sınırların ötesinde finansman bulmasını kolaylaştırmak.

Önerilen önlemler arasında daha basit ve muhtemelen vergi avantajı sağlayan yatırım hesapları, tamamlayıcı emeklilik sistemlerinde değişiklikler ve farklı Avrupa finansal piyasalarında faaliyet göstermenin maliyetini düşürmeye yönelik çalışmalar yer alıyor.

AB ayrıca, şirketlerin halka açılmasını daha ucuz ve daha kolay hale getirmeyi amaçlayan Listeleme Yasası’nı yürürlüğe koydu. Yasa, daha sade halka arz belgelerini ve kurucuların şirketleri borsaya girdikten sonra daha fazla kontrol sahibi olmasına izin veren kuralları içeriyor.

Bu reformlar, daha fazla Avrupa teknoloji şirketinin büyümesine ve zamanla sıradan yatırımcılar için erişilebilir hale gelmesine yardımcı olabilir. Ancak, daha güçlü büyüme potansiyeli sunan Amerikan şirketleri yerine bu şirketlerin tercih edileceği garantisini veremezler.

Peloso, tasarrufların daha büyük bir kısmını şirketlere yönlendirmeyi sağlamanın, daha kolay uygulanabilir düzenlemeler, start-up’lar için daha elverişli bir ortam, daha derin girişim sermayesi ve özel sermaye piyasaları ile hanehalklarını yatırıma teşvik eden daha güçlü teşvikler gerektiren çok yıllı bir süreç olacağını söyledi.

Barringer de benzer şekilde, politikanın yalnızca tasarrufları belirli bir sektöre yönlendirmeye değil, daha güçlü şirketler inşa etmeye odaklanması gerektiğini savundu.

“Yeniliği destekleyecek temel altyapı yeterince güçlü değilse, tasarrufların daha büyük bir kısmını bu sektöre yönlendirmek tek başına sorunu çözmeyecektir,” dedi.

Bu tabloya bakıldığında, Avrupa’nın hem sermayeye hem de sayıları artan umut verici teknoloji şirketlerine sahip olduğu görülüyor. Kıta için asıl zorluk, bu şirketlerin büyümesini, halka açılmasını ve yatırımcılara Amerikan teknoloji devleriyle rekabet edebilecek kadar cazip fırsatlar sunmasını sağlamak.