AB'de akaryakıt rekoru: Motorinde rafineri payı ekimde zirve yapabilir

Avrupa Komisyonunun yirmi yılı aşkın süreyi kapsayan verilerine göre Avrupa Birliği'nde (AB) bir otomobilin deposunu doldurmanın ortalama maliyeti daha önce hiç bu kadar yüksek olmamıştı. Son fiyatlarla 50 litrelik bir depoyu benzinle doldurmak yaklaşık 103 euroya (5 bin 768 TL), motorinle doldurmak ise 108 euroya (6 bin 48 TL) mal oluyor.

Orta Doğu'daki çatışmanın başlamasından bu yana hızla yükselen perakende akaryakıt fiyatları, enflasyon üzerindeki baskıyı da artırdı. Avrupa Merkez Bankasına (ECB) göre Euro Bölgesi'nde enerji enflasyonu temmuzdaki yüzde 10,3 seviyesinden ağustosta yüzde 14,3'e çıktı.

AB genelinde benzinin ağırlıklı ortalama fiyatı 14 Eylül itibarıyla litre başına 2,063 euroya (115,53 TL), motorinin fiyatı ise 2,159 euroya (120,90 TL) ulaştı. Her iki fiyat da Komisyonun 2005'te başlayan veri serisinde kaydedilen en yüksek seviyeler oldu. Benzin fiyatlarında önceki rekor 2022'de görülürken motorin fiyatı son olarak bu yılın nisan ayında mevcut seviyesine yaklaşmıştı.

Akaryakıt fiyatları AB ülkeleri arasında önemli ölçüde farklılık gösterdi. Benzinin litresi 1,34 euroyla (75,04 TL) en ucuz Malta'da, 2,56 euroyla (143,36 TL) en pahalı Danimarka'da satıldı. Motorinin litre fiyatı ise Malta'da 1,21 euro (67,76 TL) ile Finlandiya'da 2,51 euro (140,56 TL) arasında değişti.

Veriler, Avrupa Komisyonunun 17 Eylül'de yayımladığı ve 14 Eylül'de bildirilen fiyatlara dayanan son Haftalık Petrol Bülteni'nden alındı. Fiyatlara vergiler de dahil edildi.

İran'la savaşın şubat sonunda başlaması ve Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan enerji sevkiyatını aksatmasının ardından akaryakıt fiyatları aylardır yükseliyor.

Uluslararası gösterge Brent petrolün varil fiyatı çatışmaların en yoğun döneminde 126 doların üzerine çıktı. Savaş öncesinde yaklaşık 72 dolar olan Brent petrol, cuma günü bir sonraki ay teslimatlarında 104 doların üzerinde işlem gördü.

Avrupa'nın ham petrol tedarikinde yeni kesintiler yaşanması da bekleniyor. Bloomberg'in konu hakkında bilgilendirilen kişilere dayandırdığı haberine göre Saudi Aramco, Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz'e uzanan kilit petrol boru hattına düzenlenen saldırının ardından en az iki Avrupalı rafineriye ekim ayında uzun vadeli sözleşmeler kapsamında petrol teslimatı yapılmayacağını bildirdi. Kararın tüm Avrupalı alıcılar için geçerli olduğu belirtildi.

Avrupa'da akaryakıt fiyatları neden yüksek?

Benzin ve motorin fiyatlarının yükselmesinde uluslararası ham petrol fiyatları tek etken değil. Rafineri maliyetleri ve kâr marjlarındaki belirgin artış da pompa fiyatları üzerinde ilave baskı yaratıyor.

Rafineri marjı, ham petrolün maliyeti ile benzin ve motorin gibi işlenmiş ürünlerin satış fiyatı arasındaki farkı gösteriyor. Benzin marjlarının zirveyi geride bıraktığı değerlendirilirken ECB uzmanları, motorin marjlarının ekim ayına kadar en yüksek seviyesine ulaşmasının beklenmediğini Euronews Business'a söyledi.

ECB uzmanları, "LSEG'nin 16 Eylül tarihli motorin vadeli işlem verilerine göre motorin marjının ekim ayında zirveye çıkması bekleniyor. Aynı tarihli benzin vadeli işlem verilerine göre ise benzin marjı ağustos ayında zirveye ulaştı," dedi.

AB'de ağırlıklı ortalama benzin fiyatı 2026'nın başından bu yana yaklaşık yüzde 29 artarken motorindeki yükseliş yüzde 40'a yaklaştı.

Ham petrol fiyatlarındaki artış, hem Euro Bölgesi'nde hem de AB genelinde enerji enflasyonunu hızlandırdı.

ECB'nin temmuz ayında yayımladığı bir blog yazısına göre ham petrol fiyatlarındaki artışlar, genellikle bir veya iki ay içinde vergi öncesi pompa fiyatlarına tamamen yansıyor. Hükümetler, akaryakıt vergilerinde indirime gitmek gibi önlemlerle bu etkiyi geçici olarak hafifletebiliyor.

ECB'nin temmuz ayındaki hesaplamalarında ham petrol, Euro Bölgesi'ndeki pompa fiyatının dörtte birinden daha azını oluşturdu.

Geri kalan bölüm rafinaj ve dağıtım maliyetleri, kâr marjları, özel tüketim vergileri ve katma değer vergisinden oluştu. Bu yapı, ülkeler arasındaki büyük fiyat farklılıklarını da açıklıyor.

Hesaplamalara göre özel tüketim vergileri ile katma değer vergisinin toplam payı temmuz ayında motorin fiyatının yaklaşık yüzde 44'ünü, benzin fiyatının ise yüzde 52'sini oluşturdu.

ECB uzmanları, rafineri marjlarının motorin fiyatlarına artık önemli ölçüde katkı yaptığını belirtti.

Uzmanlar, "Eylülün üçüncü haftasında rafineri marjlarının Euro Bölgesi'ndeki perakende motorin fiyatına litre başına 0,41 euro (22,96 TL), yani pompa fiyatının yüzde 19'u kadar katkı yaptığını hesapladık. Benzinde ise bu katkı litre başına 0,17 euro (9,52 TL) ve pompa fiyatının yüzde 8'i seviyesinde," dedi.

Akaryakıt fiyatları daha da artabilir mi?

ECB'nin 10 Eylül'de yayımlanan para politikası açıklamasında, "Enerji tedarikinde yeniden yaşanabilecek aksamalar, enerji fiyatlarının şu anda öngörülenden daha fazla ve daha uzun süre yükselmesine neden olabilir," uyarısında bulunuldu.

ECB uzmanlarına göre fiyatların düşmesi için Orta Doğu'daki savaşın sona ermesiyle enerji ve rafineri akışlarının yeniden sağlanması belirleyici olacak.

Uzmanlar, "Benzin ve motorin fiyatlarının gerilemesi için temel unsur, Orta Doğu'daki savaşın sona ermesi, Hürmüz Boğazı'ndaki akışların normalleşmesi ve petrol stoklarının yeniden oluşturulabilmesi için küresel rafineri faaliyetlerinin eski düzeyine dönmesi olacaktır," dedi.

Bu alanlardaki normalleşme, ham petrol ve perakende akaryakıt fiyatlarını hızla düşürebilir. Ancak Rusya'nın rafinaj kapasitesindeki aksamalar, Orta Doğu'daki çatışma sona erse bile rafineri marjlarının yüksek kalmasına yol açabilir.