ABD ve İran savaşı durdurmaya ne kadar yakın?

Amerikan haber kuruluşu Axios'un haberine göre, Beyaz Saray İran ile bir mutabakat zaptına varmaya yakın olunduğunu düşünüyor.

Haberde, konu hakkında bilgilendirilmiş ancak isimleri açıklanmayan iki ABD'li yetkili ve iki farklı kaynağa atıf yapılıyor.

Habere göre Beyaz Saray'ın önerisi, tek sayfalık ve 14 maddeden oluşan bir mutabakat zaptı niteliğinde.

Maddeler arasında İran'ın nükleer zenginleştirme faaliyetlerini durdurması, yaptırımların kaldırılması ve Hürmüz Boğazı'ndan serbest geçişin yeniden sağlanması yer alıyor.

Nükleer zenginleştirmenin sonlandırılması ve boğazın yeniden açılması, müzakerelerde şimdiye kadar en kritik anlaşmazlık başlıkları arasında bulunuyordu.

Axios'a konuşan kaynaklar, metinde yer alan birçok maddenin nihai bir anlaşmaya varılması koşuluna bağlı olacağını ifade ediyor.

Haberde ayrıca ABD'nin önümüzdeki 48 saat içinde yanıt beklediği, ancak henüz herhangi bir konuda kesin uzlaşma sağlanmadığı aktarılıyor.

BBC, konuya ilişkin Beyaz Saray'dan yorum talep etti.

İran, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta saldırmasıyla birlikte boğazdan geçen trafiği ciddi şekilde kısıtladı.

ABD ise İran limanlarına abluka uyguluyor.

Bu durum petrol fiyatlarının zirveye çıkmasına neden oldu.

Ortadoğu'daki çatışmaya ilişkin müzakerelerde ilerleme sağlanabileceğine dair haberlerin ardından petrol fiyatları gerilerken, borsalar yükseldi.

Gün içinde Brent petrol fiyatı, ABD medyasında Washington'un İran ile tek sayfalık bir mutabakat zaptına varmaya yakın olduğuna dair çıkan haberlerin ardından yaklaşık yüzde 6 düştü.

Trump'tan anlaşma sinyali

ABD Başkanı Donald Trump, Çarşamba günü gazetecilere yaptığı açıklamada, son 24 saat içinde İran ile "çok iyi görüşmeler" gerçekleştirildiğini söyledi.

Trump, Washington ile Tahran arasında bir anlaşmaya varılmasının "oldukça mümkün" olduğunu da ifade etti.

Öte yandan daha önce Truth Social hesabından bir paylaşım yapan Trump, İran ile yürütülen savaş ve uygulanan deniz ablukasının bir anlaşmayla sona erdirilebileceğini söyledi.

Ancak Trump, Tahran'ın önerilen şartları kabul etmemesi halinde askeri operasyonların daha da yoğunlaşacağı uyarısında bulundu.

Trump, İran'ın "üzerinde mutabık kalınan şartları kabul etmesi" durumunda İsrail ile başlattıkları operasyonun sona ereceğini belirtti.

Trump ayrıca, ABD ablukasının kaldırılmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı'nın İran dahil herkes için "açık" hale geleceğini ifade etti.

Öte yandan Trump, İran'ın anlaşmayı kabul etmemesi durumunda saldırıların yeniden başlayacağını ve bunun "ne yazık ki eskisinden çok daha yüksek düzeyde ve yoğunlukta" olacağını dile getirdi.

Bununla beraber Trump, boğazdan gemilere güvenli refakat sağlamayı amaçlayan Özgürlük Projesi operasyonuna ara verdiğini duyurdu.

İran ne diyor?

İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Sözcüsü Ebrahim Rezaei, Axios'un aktardığı 14 maddeyi ABD'nin "istek listesi" olarak nitelendirdi.

Rezaei, Amerikalıların "gerekli tavizleri vermemesi halinde" İran'ın "tetikte ve hazır" olduğunu da ekledi.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmail Bakei ise ISNA'ya yaptığı açıklamada, ABD'nin savaşı sona erdirmeye yönelik teklifinin hâlen değerlendirme aşamasında olduğunu söyledi.

Bakei, İran'ın söz konusu ABD önerisine ilişkin görüşlerini Pakistanlı arabulucular aracılığıyla ilettiğini belirtti

Bakei ayrıca X platformunda yaptığı paylaşımda Uluslararası Adalet Divanı'na atıfta bulunarak müzakere kavramının "en azından anlaşmazlığı çözmeye yönelik gerçek bir diyalog çabasını" gerektirdiğini belirtti.

"Müzakere 'iyi niyet' gerektirir; bu da 'müzakere'nin 'tartışma', 'dayatma', 'aldatma', 'şantaj' ya da 'zor kullanma' anlamına gelmediği demektir" ifadelerini kullandı.

Bu paylaşımında ABD'ye ya da savaşın sona ermesine yönelik Amerikan önerisine doğrudan atıf yapılmadı.

Trump'ın, Özgürlük Projesi operasyonuna ara verdiğini duyurmasından ardından gelen İran Devrim Muhafızları açıklamasında ise "tehditlerin" sona ermesi halinde Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılabileceğine işaret edildi.

Ancak bununla ne kastedildiği net değil.

Uzmanlar ne diyor?

Uzmanlar, savaşı sona erdirmeye yönelik her türlü müzakerenin son derece karmaşık olduğunu ve özellikle İran'ın nükleer programı söz konusu olduğunda teknik açıdan oldukça zorlu bir süreç gerektirdiğini vurguluyor.

BBC'nin Beyaz Saray Muhabiri Bernd Debusmann'a konuşan Washington Yakın Doğu Politikası Enstitüsü'nün İran uzmanı Holly Dagres, İran'ın nükleer programı önerilen mutabakatın parçası olarak ele alınmadıkça Trump yönetiminin anlaşmadan "yüksek ihtimalle" memnun olmayacağını söyledi.

Haberlere göre söz konusu metin, nükleer program, Hürmüz Boğazı ve yaptırımların hafifletilmesi gibi başlıkların 30 gün içinde müzakere edilmesini öngörüyor. Ancak Dagres, bu sürenin gerçekçi olmayabileceğini belirtti.

Ayrıca "Özgürlük Projesi"nin durdurulması ve Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestisinin tarafları gerçekten anlaşmaya yaklaştırıp yaklaştırmayacağı konusunda da ciddi belirsizlikler bulunuyor.

Eski bir üst düzey Pentagon yetkilisi BBC'ye yaptığı değerlendirmede, "Bu Mutabakat Zaptı kesinleşirse, bu gemilerin serbest bırakılmasını sağlayacak ve bu savaşı sona erdirmek için büyük bir adım olacaktır" dedi.

"Kesinleşmezse, bu İran'ı daha da cesaretlendirebilir."

Trump ise anlaşma konusunda temkinli bir tutum sergiliyor. PBS'e verdiği kısa telefon röportajında, daha önce de anlaşmaya yakın olduklarını düşündüğünü ancak bunun gerçekleşmediğini söyledi.

"Daha önce de böyle hissetmiştim. Ne olacağını göreceğiz" dedi.

ABD güçleri, Umman Körfezi'nde bir İran gemisine ateş açtıklarını açıkladı

Tüm bu gelişmeler yaşanırken ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Umman Körfezi'nde İran bayraklı bir petrol tankerine ateş açarak gemiyi etkisiz hale getirdiğini duyurdu.

ABD ordusu, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada M/T Hasna adlı tankerin ABD ablukasına rağmen bir İran limanına doğru ilerlemeye çalıştığını belirtti.

Açıklamaya göre, uyarıların ardından ABD donanmasına ait bir jetten top atışıyla gemiye ateş açıldı ve tanker devre dışı bırakıldı.

"Hasna artık İran'a doğru ilerlemiyor" ifadelerine yer verilen açıklamada, İran limanlarına giriş veya çıkış yapmaya çalışan gemilere yönelik ABD ablukasının yürürlükte olduğu vurgulandı.