ABD neden İran'ın Kharg Adası'nı hedef alıyor?

Pazar günü Financial Times'a verdiği röportajda Trump, İran'ın petrolünü “almak” istediğini ve Kharg Adası'nı ele geçirmeyi düşündüğünü söyledi. Ancak bir operasyonun “bir süreliğine [Kharg Adası'nda] kalmamız gerektiği anlamına geleceğini” de ekledi.

13 Mart'ta Trump, ABD güçlerinin adadaki tüm askeri hedefleri “tamamen yok ettiğini”, ancak ABD ordusunun petrol altyapısını hedef almaktan kaçındığını söylemişti.

Bu ayın başlarında, ABD haber kaynağı Axios, konuyla ilgili bilgisi olan dört kaynağı aktarmak suretiyle, yönetimin İran'ı, İran kıyılarının güneyinde bulunan ve dünyanın en önemli deniz ticaret kanallarından biri olan Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmaya zorlamak için adayı işgal etme veya abluka altına alma planlarını değerlendirdiğini bildirdi.

ABD adayı ele geçirmeye çalışacak mı?

Bir süredir ABD güçlerinin bir noktada Kharg Adası'nı ele geçirmeye çalışıp çalışmayacağına dair spekülasyonlar yapılıyordu.

Adanın ele geçirilmesi, İran'ın petrol ihracatını kesintiye uğratmakla kalmayacak, aynı zamanda anakaraya yönelik saldırılar düzenlemek için bir üs görevi de görebilir.

Financial Times'a verdiği röportajda Trump, “Belki Kharg Adası'nı ele geçiririz, belki de ele geçirmeyiz. Birçok seçeneğimiz var” dedi.

Trump, “Bu, bir süreliğine [Kharg Adası'nda] kalmamız gerektiği anlamına da gelir... Onların herhangi bir savunması olduğunu sanmıyorum. Adayı çok kolay ele geçirebiliriz” diye ekledi.

Kaynaklar, BBC'nin ABD'deki ortağı CBS News'e, Pentagon yetkililerinin İran'a kara kuvvetleri konuşlandırmak için ayrıntılı hazırlıklar yaptığını söyledi.

Bu spekülasyonlara ek olarak, ABD Merkez Komutanlığı Cumartesi günü, USS Tripoli savaş gemisinin liderliğindeki bir birimin parçası olarak 3.500 ABD'li denizci ve deniz piyadesinin Orta Doğu'ya ulaştığını açıkladı.

Hem Pentagon hem de Beyaz Saray, belirli asker konuşlandırmaları veya olası planlar hakkında yorum yapmayı reddetti, ancak bu seçeneğin mevcut olduğunu defalarca açıkça belirtti.

BBC'nin Security Brief programından güvenlik analisti Mikey Kay, adayı ele geçirmenin IRGC'nin ekonomik can damarını fiilen keserek savaş yürütme kabiliyetini etkileyeceğini söylüyor.

“School of War” podcast'inin sunucusu ve CBS ulusal güvenlik analisti Aaron Maclean, ABD'nin adayı ele geçirip İranlıları boğazı açık tutmaya zorlamak için “baskı aracı olarak kullanabileceği” yönünde düşündüğünü belirtti.

Maclean'e göre, adayı ele geçirmek için yapılacak herhangi bir ABD operasyonu nispeten küçük çaplı ancak zorlu olacaktır. Bir ABD çıkarma gücü, ya deniz araçlarıyla ya da hava indirme gücü olarak oldukça uzun mesafeler kat etmek zorunda kalacaktır.

İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf, ülkesinin güçlerinin “Amerikan askerlerini beklediğini” ve İran topraklarına girmeye çalışan herhangi bir ABD birliğine “ateş yağdıracaklarını” söyledi.

Daha önce bir İranlı askeri yetkili, yerel basına, kara işgali durumunda Kızıldeniz'deki gemilerin hedef alınacağını söylemişti.

Kaynakların CNN'e verdiği bilgiye göre İran, bu tehdide yanıt olarak son haftalarda Kharg Adası'ndaki savunmasını güçlendirdi; bu önlemler arasında ek askeri personel ve hava savunma sistemlerinin konuşlandırılması da yer alıyor.

Sitede, “ABD istihbaratına yakın çok sayıda kaynağa” atıfta bulunularak, Tahran'ın adaya omuzdan fırlatılan ek karadan havaya füzeler gönderdiği ve adayı çevreleyen sulara anti-personel ve zırh delici mayınlar da dahil olmak üzere tuzaklar kurduğu bildirildi.

Kharg Adası İran için neden önemli?

Kharg Adası, İran kıyılarının sadece 15 deniz mili (24 km) açıklarında bulunan küçük bir kayalık adadır.

Boyutuna rağmen, İran'ın enerji altyapısının en kritik parçalarından biridir.

ABD'nin Körfez'in kuzeyindeki bu küçük ama hayati öneme sahip adayı vurması, İran'ın ekonomik can damarına saldırmakla eşdeğer.

İran'ın ham petrolünün yüzde doksanı, anakaradan boru hatlarıyla taşınarak adadaki bir terminale ulaşıyor.

Trump, bu boru hatlarını hedef alma olasılığından özellikle bahsetti, ancak İran ekonomisine uzun vadeli zarar vermemek için şu ana kadar bundan kaçındığını söyledi.

Trump, 16 Mart'ta yaptığı açıklamada, “Bunu beş dakika içinde yapabiliriz. Her şey biter,” dedi. “Tek bir kelime yeter, boru hatları da yok olur. Ancak bunların yeniden inşası uzun zaman alır.”

85 milyon galona kadar petrol taşıyabilen dev tankerler, petrolü almak için adanın uzun iskelelerine yanaşabiliyor. Adanın kıyıları, anakaranın sığ kıyılarının aksine, derin sulara yeterince yakındır.

Tankerler daha sonra Körfez'den geri dönerek Hürmüz Boğazı'ndan geçip İran petrolünün ana alıcısı olan Çin'e gider.

İran petrolünün ihracatı için bir terminal olan ada, İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) için önemli bir gelir kaynağıdır.

ABD ve İran, 13 Mart saldırısı hakkında ne dedi?

Trump, 13 Mart'ta ABD Merkez Komutanlığı'nın (Centcom) “Orta Doğu tarihinin en güçlü hava saldırılarından birini gerçekleştirdiğini ve İran'ın en değerli varlığı olan Kharg Adası'ndaki tüm ASKERİ hedefleri tamamen yok ettiğini” söyledi.

“Ahlaki nedenlerden ötürü” adadaki petrol altyapısını yok etmemeyi tercih ettiğini de sözlerine ekledi.

Centcom, ABD güçlerinin “petrol altyapısını koruyarak Kharg Adası'ndaki 90'dan fazla İran askeri hedefini vurduğunu” açıkladı.

Bölgesel askeri komuta birimi, deniz mayın depolama tesislerini, füze depolama sığınaklarını ve çok sayıda diğer askeri tesisi imha ettiğini belirtti.

İran devlet medyası, adadaki petrol tesislerine herhangi bir zarar verilmediğini bildirdi. Yarı resmi Fars haber ajansı, ABD saldırılarının hava savunma sistemlerini, bir deniz üssünü, bir havaalanı kontrol kulesini ve bir helikopter hangarını hedef aldığını söyledi.

İran'ın güneyindeki Bushehr eyaleti valisinin siyasi yardımcısı Ehsan Jahanian, IRGC'ye bağlı Tasnim haber ajansının haberine göre, Kharg'dan petrol ihracatı sürecinin “tamamen devam ettiğini” ve “kesintisiz sürdüğünü” söyledi.

Saldırının ardından ülkenin ordusu, enerji tesislerine saldırı olması halinde ABD ile çalışan şirketlere ait petrol ve enerji altyapısının “derhal yok edilip küle çevrileceği” uyarısında bulundu.

ABD neden adadaki petrol tesislerini hedef almadı?

Adanın altyapısını tahrip etmeye yönelik bir askeri harekat, İran için çok büyük bir zarara yol açardı.

Bu durum aynı zamanda çatışmanın önemli ölçüde tırmanmasına da neden olurdu.

Muhtemelen küresel petrol fiyatlarını daha da yukarıya fırlatır ve İran’ın Orta Doğu’daki daha fazla enerji altyapısını hedef almasına yol açabilirdi.

Savaşın başlamasından bir ay sonra İran, Körfez'deki Arap komşularına ve gemilere çok sayıda düşük maliyetli, yüksek patlayıcı gücüne sahip insansız hava aracı fırlatma kapasitesine hâlâ sahip.

Potansiyel olarak bu hedefleri, milyonlarca insana içme suyu sağlayan tuzdan arındırma tesisleri gibi hayati altyapıları da içerecek şekilde genişletebilir.

(BBC)