ABD, İran'a liman ablukası başlattı; diyalog umutlarıyla petrol fiyatları geriledi

İki düşman taraf arasında İslamabad'da hafta sonu yapılan görüşmelerin sonuçsuz kalmasının ardından, bir ABD'li yetkili, bir anlaşmaya varmak için görüşmelerin sürdüğünü ve ilerleme kaydedildiğini söyledi. Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif de, çatışmayı çözmek için çabaların hala devam ettiğini belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın Pazartesi günü kendisiyle temasa geçtiğini ve bir anlaşma yapmak istediğini, ancak Tahran'ın nükleer silaha sahip olmasına izin verecek hiçbir anlaşmayı onaylamayacağını söyledi.

28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in savaşı başlatmasından bu yana İran, Hürmüz Boğazı'nı kendi gemileri dışındaki tüm gemilere fiilen kapattı ve geçişin yalnızca İran'ın kontrolü altında ve ücret karşılığında izin verileceğini açıkladı. Çatışmanın başlamasından önce dünya petrol ve gaz arzının neredeyse beşte biri bu dar su yolundan geçtiği için, bunun etkileri geniş çapta hissedildi.

Trump, Washington'un İran gemilerini ve bu geçiş ücretini ödeyen tüm gemileri engelleyeceğini ve ablukaya yaklaşan tüm İran “hızlı saldırı” gemilerinin imha edileceğini söyledi. Tahran ise boğazdan geçen savaş gemilerini vurmakla ve Körfez'deki komşularının limanlarına misilleme yapmakla tehdit etti.

LSEG'nin nakliye verilerine göre, Çin bayraklı petrol ve kimyasal tankeri Rich Starry Salı günü boğazı geçti; bu, Pazartesi günü saat 10.00 EDT (14.00 GMT) itibarıyla başlayan ABD ablukasından bu yana gerçekleşen ilk geçiş oldu. Pazartesi günü Dubai açıklarındaki Sharjah demirleme limanından Çin'e doğru yola çıkan gemi, boğaza yaklaştıktan birkaç dakika sonra geri dönmüştü.

ABD'nin ablukası, küresel enerji güvenliği ve petrole dayalı çok çeşitli malların tedariki konusundaki görünümü daha da belirsiz hale getirdi ve uluslararası alanda neredeyse hiç destek görmedi.

İngiltere ve Fransa dahil NATO müttefikleri, ablukaya katılarak çatışmanın içine çekilmeyeceklerini belirterek, bunun yerine su yolunun yeniden açılması gerektiğini vurguladılar.

Pazar günü ABD ile İran arasındaki görüşmelerin sonuçsuz kalmasına rağmen, ABD heyetine başkanlık eden Başkan Yardımcısı JD Vance, Pazartesi günü Fox News'e verdiği demeçte, ABD'nin Tahran'a “bazı tavizler verebileceği” ve “esnek davranmayacağı” konuları hakkında bilgi vererek “büyük ilerleme kaydettiğini” söyledi.

Vance, Trump'ın zenginleştirilmiş nükleer maddelerin İran'dan tamamen çıkarılması ve İran'ın nükleer silah geliştirmediğini doğrulayacak bir mekanizma kurulması konusunda kararlı olduğunu söyledi.

Vance, ayrıntılara girmeden, “Tahran bizim yönümüze doğru adım attı; bu yüzden bazı olumlu işaretler gördüğümüzü söyleyebiliriz, ancak yeterince ileri gitmediler” dedi.

ATEŞKES BASKI ALTINDA

Körfez bölgesinde altı hafta süren ABD-İsrail hava saldırılarını ve İran'ın misilleme saldırılarını durduran ateşkes, süresinin bitmesine sadece bir hafta kala tehlikeye girmiş görünüyordu.

ABD ordusunun Merkez Komutanlığı, ablukanın Körfez ve Umman Körfezi'ndeki İran limanlarına giren veya bu limanlardan çıkan “tüm ülkelerin gemilerine karşı tarafsız bir şekilde uygulanacağını” söyledi. Reuters'ın gördüğü denizcilere yönelik bir notta, ablukanın İran dışındaki varış noktalarına giden veya bu noktalardan gelen gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini engellemeyeceği belirtildi.

İran ordusu sözcüsü, ABD'nin uluslararası deniz taşımacılığına getirdiği her türlü kısıtlamayı “korsanlık” olarak nitelendirerek, İran limanlarının tehdit edilmesi halinde Körfez veya Umman Körfezi'ndeki hiçbir limanın güvenli olmayacağı uyarısında bulundu. İran Devrim Muhafızları, boğaza yaklaşan herhangi bir askeri geminin ateşkesi ihlal edeceğini belirtti.

Trump, İran donanmasının savaş sırasında “tamamen yok edildiğini” söyledi ve sadece az sayıda “hızlı saldırı gemisi” kaldığını ekledi.

“Uyarı: Bu gemilerden herhangi biri BLOKAJIMIZA yaklaşırsa, denizde teknelerdeki uyuşturucu kaçakçılarına karşı kullandığımız aynı öldürme sistemi kullanılarak derhal İMHA EDİLECEKLER. Bu hızlı ve acımasızdır,” dedi Trump sosyal medyada.

Görünüşe göre, Karayipler ve Pasifik'te uyuşturucu taşıdığı şüphelenilen teknelere yönelik ABD saldırılarına atıfta bulunuyordu. Eylül ayında başlayan saldırılarda 160'tan fazla kişi öldü. ABD ordusu, gemilerin uyuşturucu taşıdığına dair kanıt sunmadı.

LÜBNAN SALDIRILARLA KARŞI KARŞIYA

Savaşın yurt içinde popüler olmaması ve artan enerji fiyatlarının siyasi tepkilere yol açması üzerine Trump, İran’ın boğazı yeniden açmaması halinde “tüm medeniyetini” yok etmekle tehdit ettikten sonra geçen hafta ABD-İsrail ortak bombardıman operasyonunu askıya aldı.

İran'ın BM delegasyonu Pazartesi günü Birleşmiş Milletler'e gönderdiği mektupta, Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn, Katar ve Ürdün'den tazminat talep etti ve bu ülkelerin topraklarının ABD-İsrail'in İran'a karşı savaşında kullanılmasına izin verdiklerini iddia etti.

İsrail Lübnan'ı bombalamaya devam etti ve Pazartesi günü askerler, İran destekli Hizbullah'tan Lübnan'ın güneyindeki önemli bir kasabayı ele geçirmeyi amaçladığını söylediği bir saldırı başlattı. İsrail ordusu Salı günü, Lübnan'ın güneyindeki çatışmada bir İsrail askerinin öldürüldüğünü ve üç yedek askerin yaralandığını açıkladı.

İsrail ve ABD, Hizbullah'a karşı yürütülen kampanyanın ateşkesin bir parçası olmadığını söylerken, İran bunun ateşkesin bir parçası olduğu konusunda ısrarcı.