ABD-İran görüşmeleri Umman'da başlıyor: Nükleer program gündemde

İran ile ABD, Tahran’ın nükleer programını ele almak üzere cuma günü Umman’da müzakerelere başlamaya hazırlanıyor. Görüşmeler, bölge ülkelerinin de katılımıyla Türkiye’de yapılması ihtimalinin gündeme geldiği ancak belirsizliklerle geçen bir haftanın ardından planlandı.

Müzakere masası, İran ile ABD arasında sekiz ay aradan sonra yapılacak ilk yüz yüze görüşme olacak.

Taraflar, haziran ayında İsrail’in İran’a karşı başlattığı 12 günlük savaşın ardından yapılan görüşmelerin sonuçsuz kalmasından aylar sonra yeniden Umman'da. Arap Yarımadası’nın doğusunda yer alan Umman, geçmişte de iki ülke arasındaki dolaylı temaslara ev sahipliği yapmıştı.

Savaş sırasında ABD, İran’ın nükleer tesislerini bombalamış ve bu saldırıların, uranyumu silah seviyesine yakın saflıkta zenginleştiren çok sayıda santrifüjü imha etmiş olabileceği belirtilmişti. İsrail’in saldırıları ise İran’ın hava savunma sistemlerine ağır darbe vurmuş ve balistik füze kapasitesini hedef almıştı.

Görüşmenin detayları

Görüşmelerin kapsamı, niteliği ve katılımcıları, başkent Maskat’ta başlanmasına saatler kala hâlâ netlik kazanmış değil.

İran devlet ajansı IRNA tarafından aktarılan bilgiye göre, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, gece saatlerinde çok sayıda diplomatla birlikte Maskat’a ulaştı.

Arakçi X hesabından yaptığı paylaşımda, “İran diplomasiye açık gözlerle ve geçen yılın dersini unutmadan giriyor,” ifadelerini kullandı.

“Taahhütlerin yerine getirilmesi gerekiyor. Eşit statü, karşılıklı saygı ve ortak çıkarlar söylem değil, zorunluluktur ve kalıcı bir anlaşmanın temel taşlarını oluşturur,” diye ekledi.

ABD cephesinde ise görüşmeleri, Orta Doğu özel temsilcisi Steve Witkoff’un yöneteceği görülüyor. Witkoff’a, Orta Doğu gezisinde Trump'ın damadı Jared Kushner eşlik ediyor. Kushner, son haftalarda Gazze Şeridi için öneriler paylaşmış ve Abu Dabi’de Rusya ile Ukrayna arasında yapılan üçlü görüşmelere katılmıştı.

Al Jazeera’nın haberine göre, iki yetkili perşembe gecesi Abu Dabi’den Katar’a geçerek yetkililerle görüşmeler yaptı. İran ile Basra Körfezi’nde ortak bir açık deniz doğal gaz sahasına sahip olan Katar, aynı zamanda haziran ayındaki savaşta İran’ın saldırdığı önemli bir ABD askeri üssüne ev sahipliği yapıyor.

Nükleer program masada

İran’ın müzakerelerde hangi şartlar üzerinde pazarlık yapacağı hâlâ belirsizliğini koruyor. Tahran, bu görüşmelerin yalnızca nükleer programı kapsayacağını savunuyor. Ancak Al Jazeera tarafından aktarılan bilgiye göre, Mısır, Türkiye ve Katar’dan diplomatların İran’a, üç yıl boyunca uranyum zenginleştirmeyi durdurması, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu yurt dışına göndermesi ve “balistik füze kullanmaya başlamama” taahhüdünde bulunması teklifini ilettiği belirtiliyor.

Rusya, uranyumu kabul edeceğini belirtmişti. Ancak İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Ali Şamhani, bu hafta yaptığı bir röportajda programın sonlandırılmasının veya uranyumun yurt dışına gönderilmesinin ülke için söz konusu olamayacağını söylemişti.

Öte yandan müzakerelerde, İran’ın kendisinin “Direniş Ekseni” olarak tanımladığı ve bölgede İsrail ile ABD’ye karşı bir caydırıcı işlev gören milis ağına ilişkin herhangi bir taahhüt yer almıyor. Ancak İsrail’in Gazze Şeridi’nde Hamas’a karşı yürüttüğü savaş sırasında bu milis ağına yönelik saldırıları, örgütlenmeyi büyük ölçüde zayıflatmıştı.