ABD, hükümet karşıtı protestoları bastırmakla suçlanan İranlı yetkililere yaptırım uyguladı

Amerika Birleşik Devletleri (ABD), perşembe günü İranlı güvenlik yetkilileri ve mali ağlara yaptırım uyguladığını duyurdu. Washington, söz konusu kişi ve yapıların barışçıl protestolara yönelik şiddetli baskıyı organize etmekle ve petrol gelirlerinden elde edilen milyarlarca doları aklamakla suçlandığını açıkladı.

Hazine Bakanı Scott Bessent, İran İslam Cumhuriyeti tarihinin en büyük hükümet karşıtı protestolarının ardından alınan kararları duyurdu. Ancak baskılar ve yaklaşık bir haftadır süren ülke çapındaki internet kesintisi nedeniyle gösterilerin son günlerde zayıfladığı belirtiliyor.

Bessent, yaptığı açıklamada, “Amerika Birleşik Devletleri, özgürlük ve adalet taleplerinde İran halkının yanında kararlılıkla durmaktadır,” diyerek, yaptırımların Başkan Donald Trump’ın talimatıyla alındığını ekledi.

Yaptırım listesinde, Washington’un protestolara yönelik baskıyı koordine etmek ve göstericilere karşı güç kullanılmasını talep etmekle suçladığı İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani de yer alıyor.

Ayrıca, Loristan ve Fars eyaletlerindeki baskılardaki rolleri nedeniyle İran Kolluk Kuvvetleri ve Devrim Muhafızları’ndan 4 bölge komutanı da yaptırım kapsamına alındı.

ABD Hazine Bakanlığı, Fars eyaletindeki güvenlik güçlerinin “çok sayıda barışçıl göstericiyi öldürdüğünü” ve hastanelerin “kurşun yarası olan hastalarla dolup taştığı için başka hastaların kabul edilemediğini" bildirdi.

Bakanlık ayrıca, İran’ın petrol satışlarından elde edilen gelirleri Birleşik Arap Emirlikleri, Singapur ve İngiltere'deki paravan şirketler aracılığıyla akladığı iddia edilen “gölge bankacılık” ağlarını işleten 18 kişi ve kurumu da yaptırım listesine ekledi.

Hazine’ye göre bu ağlar, İran vatandaşları ekonomik sıkıntılarla mücadele ederken, paravan şirketler ve döviz büroları aracılığıyla her yıl milyarlarca doları yönlendiriyor.

Yaptırımlar, listelenen kişi ve kurumların ABD’deki varlıklarının dondurulmasını ve Amerikalıların bu kişi ve kuruluşlarla iş yapmasının yasaklanmasını öngörüyor. Ayrıca, yaptırım uygulanan yapılarla işlem yapan yabancı finans kuruluşları da ikincil yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir.

Tahran şehir merkezinde bir kavşaktan geçen insanlar, 15 Ocak 2026. AP Photo

Bu adım, Trump yönetiminin ABD’nin uluslararası nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesinin ardından İran’a karşı yürüttüğü “maksimum baskı” politikasının bir devamı niteliğinde.

Hazine Bakanlığı, bu kapsamda 2025 yılında 875’ten fazla kişi, gemi ve uçağa yaptırım uygulandığını bildirdi.

İran’daki protestolar 28 Aralık’ta, başlangıçta riyalin çöküşü nedeniyle başladı; ancak kısa sürede hükümete yönelik daha geniş bir hoşnutsuzluğa dönüştü.

İdamların durdurulduğu iddia edildi

Hazine’nin açıklaması, Trump’ın bir gün önce İran’da idam planlarının durdurulduğunu kendisine “güvenilir kaynaklarca” iletildiğini söylemesinin ardından geldi. Bu açıklama, Tahran yönetiminin protestoculara yönelik baskı kapsamında hızlı yargılamalar ve infazlar yapılacağını duyurduğu bir dönemde yapıldı.

Ayrıntı vermeden konuşan Trump, son günlerde protesto eden İranlılara “yardım yolda” mesajı vermiş ve yönetiminin İran hükümetine karşı “gerektiği gibi hareket edeceğini” söylemişti.

Ancak Trump, ABD’nin nasıl bir karşılık vereceğine dair detay paylaşmadı ve çarşamba günü yaptığı açıklamaların somut bir adım atılacağı anlamına gelip gelmediği belirsizliğini koruyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'ın Oval Ofisi'nde bir yasayı imzalıyor, 14 Ocak 2026 AP Photo

Öte yandan İran Yargı Erki Başkanı Gholamhossein Mohseni-Ejei, çarşamba günü yaptığı açıklamada, hızlı yargılamalar ve infazlar yoluyla 18 binden fazla gözaltına alınan kişinin derhal cezalandırılması gerektiğini söyledi.

Norveç merkezli İran İnsan Hakları (IHR) adlı sivil toplum kuruluşuna göre, güvenlik güçlerinin protestolara yönelik müdahalesinde en az 3.428 kişi hayatını kaybetti.

Bu sayı, son yıllardaki tüm protesto ve toplumsal olaylarda kaydedilen en yüksek can kaybını temsil ediyor ve 1979’daki İran İslam Devrimi sürecindeki kaosu hatırlatıyor.